Değerli Nub okurları, bugün Corrected Item-Total Correlation ne anlama gelir başlığını ayrıntılı şekilde açıyoruz.
Corrected Item-Total Correlation Ne Anlama Gelir?
Bir anket sorusunun insanlardan aldığı cevaplara bakarken bazen şu soru akla gelir: “Bu soru gerçekten ölçmek istediğim toplumsal özelliği anlamama yardımcı oluyor mu?” Sosyolojik araştırmalarda bireylerin tutumlarını, değerlerini ve deneyimlerini ölçmek kolay değildir. Çünkü insanların cevapları yalnızca kişisel düşüncelerinden değil; aileden, eğitimden, kültürden, toplumsal normlardan ve güç ilişkilerinden de etkilenebilir.
İşte Corrected Item-Total Correlation, Türkçede genellikle “düzeltilmiş madde-toplam korelasyonu” olarak ifade edilen ve özellikle ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan önemli bir istatistiksel göstergedir.
Corrected Item-Total Correlation Nedir?
Corrected Item-Total Correlation, bir ölçekteki belirli bir maddenin, o madde toplam puandan çıkarıldıktan sonra kalan toplam puanla ne kadar ilişkili olduğunu gösterir.
Buradaki “corrected” yani “düzeltilmiş” ifadesi önemlidir. Çünkü incelenen soru, kendi puanının da içinde bulunduğu toplam puanla karşılaştırılmaz. Böylece madde ile toplam skor arasındaki ilişkinin yapay biçimde yükselmesi önlenmeye çalışılır.
Örneğin toplumsal cinsiyet tutumlarını ölçen 10 maddelik bir ölçek düşünelim. Bir sorunun Corrected Item-Total Correlation değeri yüksekse, bu soru genellikle ölçeğin diğer maddeleriyle benzer bir yapıyı ölçüyor demektir.
Değer Nasıl Yorumlanır?
Değer genellikle -1 ile +1 arasında değişir.
– Yüksek pozitif değer: Maddenin ölçeğin bütünüyle uyumlu olduğunu düşündürür.
– Düşük değer: Maddenin ölçeğin geri kalanıyla zayıf ilişki taşıdığını gösterebilir.
– Negatif değer: Maddenin ters yönde çalıştığını veya kodlama, ifade ya da ölçek yapısıyla ilgili bir sorun bulunduğunu düşündürebilir.
Uygulamada 0,30 civarı ve üzerindeki değerler çoğu ölçek geliştirme çalışmasında kabul edilebilir bir başlangıç noktası olarak değerlendirilir. Ancak bu kesin bir kural değildir. Araştırmanın amacı, örneklemin özellikleri ve ölçeğin kuramsal yapısı mutlaka dikkate alınmalıdır.
Sosyolojik Araştırmalarda Neden Önemlidir?
Sosyoloji yalnızca insanların ne düşündüğünü değil, neden ve hangi toplumsal koşullarda böyle düşündüklerini anlamaya çalışır. Bu nedenle ölçeklerdeki her madde aynı toplumsal yapıyı gerçekten yansıtıyor mu sorusu önem kazanır.
Örneğin “Kadınların çalışma hayatına katılması toplumsal yaşam için faydalıdır” ve “Ev işleri öncelikle kadınların sorumluluğudur” gibi maddeler aynı ölçeğin parçası olabilir. Ancak katılımcıların bu sorulara verdikleri yanıtlar kültürel değerlerden ve toplumsal cinsiyet rollerinden etkilenebilir.
Bir maddenin düşük Corrected Item-Total Correlation değerine sahip olması, onun otomatik olarak “kötü soru” olduğu anlamına gelmez. Belki de soru, araştırmacının başlangıçta düşündüğünden farklı bir toplumsal boyutu yakalamaktadır.
Toplumsal Normlar ve Ölçek Maddeleri
Toplumsal normlar, bireylerin davranışlarını ve düşüncelerini şekillendiren görünmez kurallar gibidir. İnsanlar bazen kendi düşüncelerini değil, toplum tarafından kabul gören cevabı vermeye yönelebilir.
Örneğin aile içindeki karar alma süreçlerini ölçen bir araştırmada “Ailede son sözü erkek söylemelidir” maddesi farklı kuşaklarda farklı anlamlar taşıyabilir. Bir katılımcı bunu geleneksel düzenin doğal parçası olarak görürken başka biri eşitlik açısından eleştirebilir.
Dolayısıyla istatistiksel sonuçlar toplumsal bağlamdan koparıldığında eksik kalabilir.
Cinsiyet Rolleri ve Kültürel Farklılıklar
Saha araştırmalarında kültürel farklılıklar da dikkate alınmalıdır. Aynı ölçek farklı bölgelerde, yaş gruplarında veya eğitim düzeylerinde farklı sonuçlar verebilir.
Bir maddenin korelasyonunun düşük çıkması, bazen katılımcıların konuya ilişkin farklı deneyimlere sahip olmasıyla açıklanabilir. Bu nedenle araştırmacının yalnızca SPSS tablosundaki değere bakmak yerine nitel görüşmeler, gözlemler ve saha notları gibi kaynaklardan da yararlanması değerlidir.
Güç İlişkileri ve Ölçme Sorunu
Sosyolojik araştırmanın en ilginç taraflarından biri, ölçümün kendisinin de güç ilişkilerinden tamamen bağımsız olmamasıdır. Hangi soruların sorulduğu, hangi cevapların seçenek olarak sunulduğu ve hangi davranışların “normal” kabul edildiği araştırmanın sonuçlarını etkileyebilir.
Örneğin ekonomik eşitsizliği ölçen bir ankette “Maddi durumunuzdan memnun musunuz?” sorusu tek başına yeterli olmayabilir. Aynı gelir düzeyindeki iki kişi; yaşadığı bölge, barınma maliyetleri, aile sorumlulukları veya sosyal destek ağı nedeniyle ekonomik koşullarını tamamen farklı değerlendirebilir.
Bu nedenle istatistiksel güvenilirlik ile toplumsal gerçekliğin kendisi aynı şey değildir.
Corrected Item-Total Correlation ve Toplumsal adalet
Ölçek geliştirme sürecinde amaç yalnızca yüksek korelasyon değerlerine ulaşmak olmamalıdır. Asıl mesele, ölçüm aracının toplumsal gerçekliği ne kadar anlamlı biçimde yansıttığıdır.
Özellikle Toplumsal adalet araştırmalarında bu konu daha da önem kazanır. Bir ölçek belirli bir grubun deneyimlerini yeterince temsil etmiyorsa, istatistiksel açıdan tutarlı görünse bile gerçek hayattaki eşitsizlik biçimlerini gözden kaçırabilir.
Bu nedenle araştırmacı “Bu madde ölçekle uyumlu mu?” sorusunun yanında “Bu madde kimin deneyimini görünür kılıyor, kimin deneyimini dışarıda bırakıyor?” sorusunu da sormalıdır.
Güncel Akademik Yaklaşımlar Ne Söylüyor?
Ölçek geliştirme literatüründe Corrected Item-Total Correlation çoğunlukla madde analizi ve iç tutarlılığın değerlendirilmesiyle birlikte ele alınır. Ancak çağdaş psikometri ve sosyal bilim araştırmaları, yalnızca tek bir katsayıya dayanmak yerine Cronbach alfa, McDonald’s omega, faktör analizi ve ölçüm değişmezliği gibi farklı göstergelerin birlikte değerlendirilmesini önermektedir.
Özellikle farklı toplumsal gruplar karşılaştırılırken ölçüm aracının gruplar arasında aynı anlamı taşıyıp taşımadığı önemlidir. Aksi durumda görülen farklılıkların gerçekten toplumsal davranışlardan mı, yoksa ölçme aracının yapısından mı kaynaklandığını anlamak güçleşebilir.
Sonuç: Bir Sayının Arkasındaki İnsan
Corrected Item-Total Correlation, kısaca bir ölçek maddesinin ölçeğin geri kalanıyla ne kadar uyumlu olduğunu anlamaya yarayan önemli bir istatistiktir. Ancak sosyolojik açıdan bu sayı tek başına yeterli değildir.
Bir anket tablosundaki her satırın arkasında gerçek insanların deneyimleri, beklentileri, korkuları, alışkanlıkları ve toplumsal ilişkileri bulunur. Bu nedenle iyi bir sosyolojik araştırma hem istatistiksel ölçümleri hem de insanların yaşadığı dünyayı birlikte değerlendirmelidir.
Siz bir ankette kendinizi tam olarak anlatamadığınızı düşündüğünüz bir soruyla karşılaştınız mı? Bir sorunun toplumdaki cinsiyet rolleri, kültürel değerler veya ekonomik eşitsizlik nedeniyle farklı insanlar için farklı anlamlara gelebileceğini hiç düşündünüz mü? Kendi sosyolojik deneyimlerinizde hangi soruların sizi gerçekten yansıttığını paylaşır mısınız?
Kaynaklar
– DeVellis, R. F. (2017). Scale Development: Theory and Applications. SAGE Publications.
– Field, A. (2018). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics. SAGE Publications.
– Nunnally, J. C. & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric Theory. McGraw-Hill.
– Boateng, G. O. vd. (2018). “Best Practices for Developing and Validating Scales for Health, Social, and Behavioral Research.” Frontiers in Public Health.